Ανάπλαση Δυτικής Πύλης Θεσσαλονίκης: από το επίπεδο ιδεών στο πεδίο πράξης

Στη Δυτική Πύλη της Θεσσαλονίκης γίνεται μία δημιουργική και προωθητική για την ανασύσταση και ανάπτυξη της πόλης, πολύμορφη συνάντηση: της ιδιωτικής πρωτοβουλίας με τις δημόσιες πολιτικές, του πολεοδομικού σχεδιασμού με τους αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς, της διεθνούς και εγχώριας τεχνικής και αρχιτεκτονικής κοινότητας και των πολιτών, με το στοίχημα των πόλεων του μέλλοντος.

Η επίσημη ανακοίνωση ένταξης του έργου «ανάπλασης της Δυτικής Πύλης της Θεσσαλονίκης» στα 30 έργα στόχους για το 2030 στην Κεντρική Μακεδονία και στο νέο Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο  (ΕΠΣ), για το Παραλιακό Μέτωπο του Πολεοδομικού Συγκροτήματος Θεσσαλονίκης, οδηγεί στη δημιουργία ενός Νέου Επιχειρηματικού Κέντρου διεθνούς εμβέλειας, και ταυτοχρόνως στην ανάπλαση και αναζωογόνηση της πλέον υποβαθμισμένης αλλά και ιστορικής  περιοχής της πόλης.

Αφετηρία ο διεθνής αρχιτεκτονικός διαγωνισμός  ΑRXELLENCE 2

Το  ARXELLENCE 2 αφορά στον επανασχεδιασμό του δυτικού παράλιου μετώπου της Θεσσαλονίκης, της ιστορικής περιοχής του Μπέχτσιναρ, με στόχο τη δημιουργία ενός σύγχρονου Επιχειρηματικού Κέντρου με κτίρια μικτών χρήσεων

Αφετηρία των θετικών εξελίξεων αποτελεί ο διεθνής αρχιτεκτονικός διαγωνισμός  ΑRXELLENCE 2  της «Alumil», που έθεσε στην προτεραιότητα της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης της, την ανάπτυξη του Δυτικού Παραλιακού Μετώπου της Θεσσαλονίκης. Την επιτυχία του ARXELLENCE 2 επισφράγισαν  1.464 εγγραφές από 90 χώρες και 173 αρχιτεκτονικές προτάσεις, ενώ αποτέλεσε σημείο αναφοράς για την παγκόσμια αρχιτεκτονική κοινότητα. 

Η πρωτοβουλία της «Alumil» ΑRXELLENCE 2, είναι ένας διεθνής αρχιτεκτονικός διαγωνισμός ιδεών, για ένα σύγχρονο επιχειρηματικό κέντρο (C.B.D) στη Δυτική Θεσσαλονίκη, με τη σφραγίδα της UIA – UNESCO. (Παγκόσμια Ένωση Αρχιτεκτόνων). Το πρόγραμμα του Διαγωνισμού καταρτίστηκε και διαμορφώθηκε σε συνεργασία με το ICC council της UIA και σε συναντήσεις εργασίας στο SHARE Athens 2019 στο Μουσείο Μπενάκη, με τη συμμετοχή Αρχιτεκτόνων με διεθνή εμπειρία σε αντίστοιχα projects.

Οι επίσημες  κυβερνητικές ανακοινώσεις

Την ένταξη του έργου «ανάπλασης της Δυτικής Πύλης της Θεσσαλονίκης» στα 30 έργα στόχους για το 2030 στην Κεντρική Μακεδονία ανακοίνωσε ο υφυπουργός Μακεδονίας – Θράκης, Σταύρος Καλαφάτης, ο οποίος στο πρόσφατο παρελθόν διατέλεσε αν. υπουργός Περιβάλλοντος και έχει ασχοληθεί επισταμένως με την προώθηση του πολεοδομικού και χωροταξικού σχεδιασμού. Οι ανακοινώσεις του κου Καλαφάτη έγιναν  σε συνέντευξη Τύπου, που έδωσε πρόσφατα στο Διοικητήριο, παρουσία του γενικού γραμματέα Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος του ΥΠΕΝ, Ευθύμιου Μπακογιάννη, – ο οποίος  σε συνεργασία με τον αρμόδιο υφυπουργό ΠΕΝ Νίκο Ταγαρά είναι από τους στυλοβάτες του προγράμματος πολεοδομικής μεταρρύθμισης «Κωνσταντίνος Δοξιάδης»-, και της Μαρίας Αντωνίου, διευθύντριας του Γραφείου Μακεδονίας του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη.

Ο υφυπουργός Μακεδονίας – Θράκης παρουσιάζοντας  όπως είπε, ένα «ολιστικό, ολοκληρωμένο και συνεκτικό κυβερνητικό σχέδιο για τη Θεσσαλονίκη», έδωσε το μήνυμα ότι το συγκεκριμένο έργο «ανάπλασης της Δυτικής Πύλης της Θεσσαλονίκης», που αποτελεί υιοθέτηση των ιδεών και προτάσεων του αρχιτεκτονικού διαγωνισμού ARXELLENCE 2  της «Alumil», όπως και το σύνολο των 30 έργων που ο ίδιος ανακοίνωσε, αποτελούν κεντρική κυβερνητική επιλογή και η ταχεία υλοποίηση τους είναι απόφαση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, για την οποία εργάζονται όλα τα εμπλεκόμενα υπουργεία και φορείς.

Η περιοχή μελέτης του ARXELLENCE 2 αφορά σε συνολική έκταση 120.000 τ.μ. ξεκινάει από το εμπορικό κέντρο «Λιμάνι» και συνεχίζει παράκτια προς τη δυτική είσοδο ακολουθώντας την οδό 26ης Οκτωβρίου.

Σύνδεση πολεοδομικού σχεδιασμού και αρχιτεκτονικών διαγωνισμών

Η πρωτοποριακή για τα ελληνικά δεδομένα πρωτοβουλία της ιδιωτικής εταιρίας «Alumil», να δημιουργήσει ένα παγκόσμιο αρχιτεκτονικό γεγονός, δίνοντας το έναυσμα για ένα νέο ξεκίνημα στον αστικό σχεδιασμό στην πόλη της Θεσσαλονίκης συντελέστηκε σε μια περίοδο, κατά την οποία ανεξάρτητα και παράλληλα σχεδιάζονται και υλοποιούνται πρωτόγνωρες για τη χώρα δημόσιες πολιτικές πολεοδομικών και χωροταξικών έργων.

Καταλύτης είναι το πρόγραμμα πολεοδομικής και χωροταξικής μεταρρύθμισης «Κωνσταντίνος Δοξιάδης» του ΥΠΕΝ, για την υλοποίηση νέων Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων (ΕΠΣ) και Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων (ΤΠΣ) σε ολόκληρη τη χώρα, που έχει ενταχθεί και χρηματοδοτείται με συνολικούς πόρους 400 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της ΕΕ, στο πλαίσιο του «Ελλάδα. 2.0». Και μεταξύ αυτών το νέο Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο  (ΕΠΣ) για το Παραλιακό Μέτωπο του Πολεοδομικού Συγκροτήματος Θεσσαλονίκης, το οποίο προωθεί και θέτει σε άμεση υλοποίηση η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας. Άλλωστε όλα τα έργα του Ταμείου Ανάκαμψης έχουν «κλειστό» χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης της υλοποίησης τους έως το 2025, προκειμένου να χρηματοδοτηθούν..

Οι προτάσεις του ΑRXELLENCE 2  της «Alumil» και το νέο ΕΠΣ για την παραλία της Θεσσαλονίκης δημιουργούν μία νέα  σημαντική εξέλιξη, γενικότερου ενδιαφέροντος για τον αστικό σχεδιασμό και τις αναπλάσεις των ελληνικών πόλεων. Συνδέονται τα ΕΠΣ ως εργαλείο καινοτομίας και πολεοδομικής ρύθμισης μίας περιοχής με τη διαδικασία των αρχιτεκτονικών διαγωνισμών.

 

Από  το επίπεδο των ιδεών στο πεδίο της πράξης

Μπορεί η συγκυρία των εξελίξεων να αποδείχθηκε ευνοϊκή για τον ARXELLENCE 2 αλλά στο μεταξύ η «Alumil» ανέλαβε νέες δράσεις, ώστε οι ιδέες και οι προτάσεις του διεθνούς διαγωνισμού να μην μείνουν στα χαρτιά,  όπως έχει συμβεί σε πολλές μέχρι τώρα ανάλογες περιπτώσεις, αλλά να ενταχθούν στον  σχεδιασμό των πολεοδομικών και χωροταξικών έργων της πολιτείας για την ανάπλαση της Δυτικής Πύλης της Θεσσαλονίκης.

Ο Νίκος Σαλπιγγίδης, διευθυντής καινοτομίας και εμπνευστής της πρωτοβουλίας της «Alumil» κινητοποίησε σημαντικές προσωπικότητες από την πόλη της Θεσσαλονίκης και την ευρύτερη επιστημονική κοινότητα, (αρχιτέκτονες και μηχανικούς άλλων ειδικοτήτων, με εμπειρία σε μεγάλα έργα αναπλάσεων, ειδικούς σε έργα βιώσιμης ανάπτυξης, νομικούς κ.α.), προκειμένου να διαμορφωθούν σε διεπιστημονική βάση, ολοκληρωμένες προτάσεις, ώστε οι προτάσεις του ARXELLENCE 2, που αφορούν σε μια έκταση περίπου 120 στρεμμάτων στην περιοχή «Λαχανόκηποι» να «αναμετρηθούν» με τις προβλέψεις του θεσμικού πλαισίου και την οικονομική και κοινωνική πραγματικότητα και από  το επίπεδο των ιδεών να περάσουν στο πεδίο της πράξης.

Συζήτηση εργασίας διεπιστημονικής σύνθεσης  

Σε αυτό το πλαίσιο διοργανώθηκε από την «Alumil», συζήτηση εργασίας (round table) με τίτλο: «Αναζητώντας το εφικτό και το υποχρεωτικό στη σχέση πολιτιστικής κληρονομιάς και σύγχρονης Αρχιτεκτονικής».

Οι θεματικές ενότητες που αναλύθηκαν, είναι οι εξής:

– Αρχιτεκτονική και Τεχνολογία (Νεοπαραδοσιακή αντίληψη και Αναστηλώσεις)

– Επιχειρηματικά Μοντέλα υλοποίησης (Πράσινη πόλη, Κυκλική Οικονομία, Real Estate)- Νομική τάξη (Υφιστάμενοι περιορισμοί  και νέες κανονιστικές πρωτοβουλίες)

Τη συζήτηση συντόνισε ο: Δρ. Ευάγγελος Λυρούδιας Σύμβουλος Alumil, Architect NTUA , Dr. Engineer NTUA και συμμετείχαν οι: Αραχωβίτης Γεώργιος, Δρέττας Γρηγόριος, Ερρέρα Λεών, Ζουρνά Μαρία, Θεοδοσίου Νικόλαος, Καρατσώλης Κωνσταντίνος, Μπελιμπασάκης Κωνσταντίνος, Μπίλλιας Πάρις, Νικηφορίδης Πρόδρομος, Παπαγεωργίου Ηλίας, Παπανικολάου Μόρφω, Σαμαράς Δημήτρης.

 

Συμμετοχή στη διαβούλευση για το νέο ΕΠΣ

Οι διεπιστημονικές προτάσεις, όπως διαμορφώθηκαν από τις εργασίες διαλόγου, που διοργάνωσε η «Alumil», στη συνέχεια αξιοποιήθηκαν ακριβώς για το σκοπό που δημιουργήθηκαν: Κατατέθηκαν στη δημόσια διαβούλευση επί της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) του νέου ΕΠΣ, για το Παραλιακό Μέτωπο του Πολεοδομικού Συγκροτήματος Θεσσαλονίκης, που διενήργησε η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, με υπεύθυνο τον Αντιπεριφερειάρχη Πάρι Μπίλια, έμπειρο μηχανικό, πρώην πρόεδρο του ΤΕΕ Κεντρικής Μακεδονίας.

-«Η Εταιρεία μας, στα πλαίσια της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης προτίθεται να στηρίξει κάθε προσπάθεια για την αναγέννηση της πόλης της Θεσσαλονίκης», σημείωσε ο Νίκος Σαλπιγγίδης στο διαβιβαστικό σημείωμα του προς την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας καταθέτοντας στη διαβούλευση τις προτάσεις της  «Alumil».

Παράλληλα στο κείμενο της διεπιστημονικής επιτροπής, αφού έγινε αναλυτική παρουσίαση θέσεων και προτάσεων, τονίστηκε ότι «από εδώ και στο εξής, οι «αρχές» της πόλης είναι υπεύθυνες για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που συνδέονται με τον αστικό χώρο, οι οποίες παρουσιάζονται και αποκαλύπτονται τόσο έντονα από τον διεθνή ανταγωνισμό».

Την  περιοχή «Νέου Επιχειρηματικού Κέντρου» ARXELLENCE2 στη Δυτική Θεσσαλονίκη υπέδειξε η Τεχνική Επιτροπή του διαγωνισμού, (Κ. Μπελιμπασάκης, Μ. Ζουρνα, Γ. Δρεττας,  Ε. Λυρούδιας), που υποστήριξαν την διεξαγωγή του διεθνούς αρχιτεκτονικού διαγωνισμού σε όλα τα στάδια.

Η «Alumil» υποστήριξε  λοιπόν, την προώθηση του νέου ΕΠΣ, για το Παραλιακό Μέτωπο του Πολεοδομικού Συγκροτήματος Θεσσαλονίκης και ταυτοχρόνως το όραμα του ARXELLENCE 2 για ανθρώπινο, βιώσιμο δομημένο περιβάλλον, θέτοντας σε προτεραιότητα τρεις βασικούς άξονες, οι οποίοι είναι:

Επιστημονικός: δημιουργία ολιστικής καινοτομίας, με στόχο τη βιωσιμότητα και αναθεώρηση του Θεσμικού πλαισίου -Δημόσιες Συμβάσεις και Αρχιτεκτονικοί Διαγωνισμοί.

Οικονομικός: αναζωογόνηση της οικονομικής δραστηριότητας, μέσω της ανοικοδόμησης και της διαδικασίας μείωσης των εκπομπών και μετάβαση στη βιωσιμότητα. Και

Κοινωνικός: με συμμετοχή των πολιτών και όλων των εμπλεκόμενων φορέων στις διαδικασίες ανάπλασης και μετασχηματισμού της πόλης και ενθάρρυνση νέων συμπεριφορών προς τη βιώσιμη δόμηση και διαβίωση.

Συμπεράσματα και προτάσεις

Οι πρωτοβουλίες διεπιστημονικού διαλόγου, ακολουθώντας μια διεθνή πρακτική, που διοργάνωσε η «Alumil», σύμφωνα με το κείμενο που κατέθεσε στη διαβούλευση αναφέρουν ως συμπεράσματα –προτάσεις τα εξής:

1.Η Πραγματοποίηση τέτοιων έργων απαιτεί εκσυγχρονισμό του θεσμικού πλαισίου για τον Πολεοδομικό σχεδιασμό

2.Ένα σύγχρονο «REAL ESTATE» μπορεί να αποτελέσει το όχημα για την υλοποίηση του έργου με συγκερασμό προτάσεων που παρουσίασαν τα Αρχιτεκτονικά Γραφεία απ’ όλο τον κόσμο, μεταφέροντας μια διεθνή οπτική, που με τη σειρά της μπορεί να αποτελέσει το κίνητρο για διεθνείς επενδύσεις στην περιοχή.

3. Η υποβολή του ARXELLENCE2 σαν πιλοτική μελέτη σε χρηματοδοτούμενα Ευρωπαϊκά προγράμματα θα αποτελέσει το επόμενο βήμα, όπου δημόσιο και ιδιώτες, σε συνεργασία με ΕΙΔΙΚΟΥΣ και ΠΟΛΙΤΕΣ συμμετέχουν στο σχεδιασμό των χώρων στις πόλεις του μέλλοντος.

4. ΕΙΔΙΚΟΤΕΡΑ ΠΡΟΤΕΙΝΕΤΑΙ: Ενσωμάτωση της ανάπτυξης της περιοχής στους στόχους του ΕΠΣ του παραλιακού μετώπου. Η συνδετήρια διαδρομή που διαμορφώνεται στο πλαίσιο της μελέτης για το ΕΠΣ του παραλιακού μετώπου, διέρχεται από την οδό 26ης Οκτωβρίου, και περιλαμβάνει μικρού πλάτους ανάπλαση του δημοσίου χώρου εκατέρωθεν αυτής. Έχοντας αποθησαυρίσει την εμπειρία από τον πρόσφατο αρχιτεκτονικό διαγωνισμό, τις προτάσεις του οποίου σας καταθέτουμε, προτείνουμε να συμπεριληφθεί όλη η περιοχή που μελετήθηκε με αφορμή το ARXELLENCE 2, στις ζώνες ιδιαίτερου ενδιαφέροντος του ΕΠΣ, με έμφαση στις χρήσεις γης, τους όρους δόμησης και τους όρους προστασίας και επανάχρησης των παλαιών βιομηχανικών συγκροτημάτων.

Πιο συγκεκριμένα, προτείνεται:

Ο καθορισμός της περιοχής με το περίγραμμα, που φαίνεται στο χάρτη του διαγωνισμού ως Περιοχή νέου Επιχειρηματικού Κέντρου Θεσσαλονίκης, με την υποχρέωση ενιαίου αστικού και αρχιτεκτονικού σχεδιασμού για την κατασκευή του.

-Ο καθορισμός χρήσεων γης του τριτογενούς τομέα (υπηρεσιών διοίκησης, τουρισμού, αναψυχής), κατοικίας, στάθμευσης, αθλητισμού, πολιτισμού και πρασίνου.

-Ο καθορισμός όρων δόμησης, που να επιτρέπουν την ανέγερση υψηλών και εντοπισμένα πολύ υψηλών κτιρίων (ουρανοξυστών).

-Η αξιοποίηση των κηρυγμένων αρχιτεκτονικών μνημείων, με όρους ειδικής προστασίας, που να επιτρέπουν την ενσωμάτωσή τους στο συνολικό αρχιτεκτονικό σχεδιασμό της περιοχής (κατάργηση υποχρεωτικών ελάχιστων αποστάσεων, δυνατότητα προσθήκης καθ ύψος και κατ επέκταση).

Επίσης προτείνεται, λόγω της ευρύτατης για την πόλη κοινωνικο-οικονομικής σημασίας που έχει η υλοποίηση του παραπάνω σχεδίου για την περιοχή, να συμπεριληφθεί η περαιτέρω μελετητική ωρίμανση για την περιοχή στον κατάλογο μελετών εφαρμογής και επομένων βημάτων για την εφαρμογή του ΕΠΣ, ιδίως δε στον κατάλογο των χρηματοδοτούμενων σχεδίων που θα προγραμματιστούν από την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας μετά την έγκριση του σχετικού Προεδρικού Διατάγματος.

Οι στόχοι και οι δράσεις της πρωτοβουλίας «Alumil»

Παράλληλα σημειώνεται ότι στα πλαίσια του Νέου Ευρωπαϊκού Μπάουχαους η «Alumil» με την πρωτοβουλία ARXELLENCE ανέδειξε ως στόχους:

-να φέρει σε επαφή πολίτες, ειδικούς, επιχειρήσεις και θεσμικά όργανα, ώστε να διευκολυνθούν οι συζητήσεις προκειμένου να καταστούν οι χώροι διαβίωσης του αύριο πιο προσιτοί και προσβάσιμοι. ( Arxellence exhibition )

-να κινητοποιήσει σχεδιαστές, αρχιτέκτονες, μηχανικούς, επιστήμονες, φοιτητές και δημιουργικά, καινοτομικά πνεύματα από διάφορους επιστημονικούς κλάδους για σκεφτούν από το μηδέν τι μπορεί να είναι η βιώσιμη διαβίωση στην Ευρώπη και πέραν αυτής. (Arxellence Competition)

-να προσπαθήσει να βελτιώσει την ποιότητα της ζωής μας, αναδεικνύοντας την αξία της απλότητας, της λειτουργικότητας και της κυκλικότητας των υλικών, χωρίς συμβιβασμούς σε ό,τι αφορά την άνεση και την ελκυστικότητα στην καθημερινή μας ζωή . Σχετικά σημειώνεται ότι το σύνθημα “Bridging Technology to Architecture” , που υιοθετεί η «Alumil», γεφυρώνει την τεχνολογία των συστημάτων ALUMIL, με τους αρχιτέκτονες και τον πράσινο σχεδιασμό των κτιρίων στην πράξη.

-να παράσχει χρηματοδοτική στήριξη σε καινοτόμες ιδέες, διαδικασίες και προϊόντα, μέσω ad-hoc προσκλήσεων υποβολής προτάσεων και συντονισμένων προγραμμάτων που περιλαμβάνονται στο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο. (Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη).

-να εισηγηθεί κανονιστικές προτάσεις προς τη διοίκηση, ώστε να υποστηριχθούν τα παραπάνω. (Arxellence Round Table). Οι προτάσεις αυτές εκτείνονται από τον τρόπο ασφαλούς επανεκκίνησης της οικονομίας, έως τη συμμόρφωση με την ανάγκη για περιορισμούς της πανδημίας. Ο γενικός στόχος είναι να επαναπροσδιοριστεί ο πολεοδομικός σχεδιασμός, κατά τρόπο που να καθιστά το περιβάλλον διαβίωσης πιο βιώσιμο, ανθεκτικό και χωρίς κοινωνικούς αποκλεισμούς.

Η πρόταση του διαγωνισμού

Η πρόταση του διαγωνισμού περιλαμβάνει την ανάπτυξη κτιριακών συγκροτημάτων της τάξεως των 400.000 τετραγωνικών μέτρων, με χρήσεις γραφείων, κατοικίας, τουρισμού, αναψυχής κ.α., σε μια έκταση 120 στρεμμάτων περίπου, στην οποία βρίσκονται μερικά από τα σημαντικότερα μνημεία βιομηχανικής αρχαιολογίας της πόλης.

Οι στόχοι του διαγωνισμού αφορούν στη βέλτιστη επίλυση του κτιριολογικού προγράμματος με αστικό και αρχιτεκτονικό σχεδιασμό υψηλής ποιότητας, την εφαρμογή των αρχών βιώσιμης και πράσινης ανάπτυξης, την ενσωμάτωση και ανάδειξη του ιστορικού κτιριακού αποθέματος, που προσδίδει και τον ιδιαίτερο χαρακτήρα στην περιοχή, και τέλος τη διαμόρφωση ενός νέου skyline για τη Θεσσαλονίκη, με υψηλά κτίρια-τοπόσημα.

Ειδικότερα για την επέμβαση στην περιοχή των παλαιών Σφαγείων της Δυτικής Θεσσαλονίκης, ετέθησαν σε επίπεδο ιδεών με αφορμή το ARXELLENCE 2 και τα ακόλουθα:

-Ανακαίνιση κτιρίων – μνημείων της πολιτιστικής κληρονομιάς., Εναρμόνιση με τις διεθνείς ορθές πρακτικές αποκατάστασης. Εξέλιξη της «ανακαίνισης» ιστορικών κτιρίων και συνόλων σύμφωνα με την διεθνή πρακτική και συμβάσεις.

-Βιώσιμη, ενεργειακά αποδοτική επέμβαση, προσβασιμότητα, χρηστικότητα της πολιτιστικής κληρονομιάς.

-Επιχειρηματική λογική και συνύπαρξη στη διατήρηση και συμβίωση στον ιστορικό χώρο.

-Αναβάθμιση του ρόλου της πολιτιστικής κληρονομιάς στην ανάπτυξη, προβολή και παραγωγή ολιστικών προσεγγίσεων σε ένα βιώσιμο σύγχρονο δομημένο περιβάλλον.

 

Πηγή: https://ecopress.gr/ (14 Οκτωβρίου 2022)